?

Log in

No account? Create an account

March 24th, 2015

Калыкнан лӱмло шочшыж нерген мутем Н.Казаковын «Первый марий художница» почеламутшо гыч корныла дене мучашлыме шуэш:



Кас ӱжара пуэн тулан чияжым
Эр ӱжарам у семын сӱретлаш.
Шке калыкетын ныжылге йӱлаже
Пашаште лийын кумылан йолташ.
Марий пайрем вургем йолга моторын,
Йонга суан сем веселан, уэм.
Уста чонетым ӱтынек пуэн,
Сӱретленат айдемын илыш корным.
Художник семын эн сай пашаже тудын, чылалан тиде раш, - Озаҥ гыч йолташ удыржо Мария Михайловна Васильева дене пырля возымо «Пугачев – Кожласола ялыште» радынаже. Тиде сӱретыште Российыште лийше кугу событийым марий калыкшын аклымыжым шижына. Марий ялышке Пугачев толын, кул илыш деч утлаш манын, иктыш чумыргаш, кучедалаш ӱжеш. Йырже погынышо калык Пугачев шотышто шке шонымашан. Иктышт тудын верч улыт, умы лен вашлийыт гын, весышт ваштареш шогат, урий велым оҥда лийын кертшашым шижыт. Чыла тидым сӱрет гоч моткоч раш почын пуымо. Но мо эн шергыже тиде радынаште - историй велым ончалаш гын, тудо пагытысе марий калыкын этнографийжым, вургем ойыртемжым чын ончыктымо. Шарпан, шовыр – чыла тунамсе. Вер-шорымат келшышым ойырен налме. Тиде сӱрет кызыт Т.Евсеев лумеш национальный тоштерыште аралалтеш. Чыла художникын сӱретшым чумырен, 1927 ийыште Чарласе музейыште выставкым почыт. Тушто Е.Д. Атлашкинат шке сӱретлажым шочмо Марий кундемыште икымше гана ончыкта.

Мемнан лицейште шукерте огыл эртаралтын мероприятий «Елизавета Атлашкина - икымше марий художник». Тудо мероприятий гыч мый шуко пален налнам да южо у палымым тыланда возен пумо шукта.
Ольмо шуэш, что кажне еҥ шке илыш-корныштыжо поро кышам, сай шарнымашым кодаш тыршышаш. Тыгаяк кышам коден искусство аланыште марий икымше ӱдырамаш художник Елизавета Дмитриевна Атлашкина.
Елизавета Атлашкина 1879 ий 25 октябрьыште Звенигово районысо Кугу Шигак ялыште шочын-кушкын. Самырыкнек художник семын профессиональный образованийым налаш пиал логалын. Тудын тукым изаже лесопромышленник улмаш. Озаҥ кундемыште чодыра пашам ворандарен. Тудак меценат семын художниклан тунем лекташ полшен кертын.
Атлашкина изиж годымак мо ужмым сӱретлаш йоратен. Икана монгыштыжо шуч дене пушеҥге, ир янлык дене кайык-влакым ош коҥгаш сӱретлен шынден. Тидлан ачаже ден аваже чотак вурсеныт, эсогыл икмыняр жаплан пулвуеш сукыктен шинчыктеныт.
Е. Атлашкина изобразительный искусствышто эн ончычак марий калыкын этнографизмжым почын ончыктымыж дене кышам коден. Марий кундемысе тӱрло этнический группын чием ойыртемжым, калыкын чон кумылжым почын пуэн. 1909 ийыште Пенза оласе художественный училищым тунем лекмекыже, шочмо велышкыже портылын.
Кугу Отечественный сар деч ончыч Елизавета Дмитриевна Москваште, Третьяковский галлерейыште пашам ыштен.
Илышым тудо философ велым ончен. Шуко тӱрло темылан мутланаш лийын. Упшо кудыр ыле. Туда кужу ӱмырым, 86 ийым илен.
Е.Д. Атлашкина моткоч поро, лывырге чонан ӱдырамаш, тидат веле огыл – йомакысе гай пӱртӱсын шочшыжо лийын. Шоленгер ялыште илымыж годым, тудо шымле ийым эртыше шкет удырамаш, порт пелен садым шынден да ончен куштен. Шкенжын суапле, лектышан пашаже дене марий изобразительный искусствылан ушанле негызым ямдылаш полшен. Шочмыжлан 85 ий теме вашеш художникым Марий АССР Кушыл Канаш Президиумын Почетан грамотшо дене наградитлыме. Но вашке тудым пытартыш корныш ужатеныт…

Profile

pavvadim
pavvadim

Latest Month

March 2015
S M T W T F S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031    
Powered by LiveJournal.com
Designed by Akiko Kurono